Та битгий уурлаарай

ДОХ-ын сэдвээр "Та битгий уурлаарай"-г хийхэд зураг дизайныг нь урлаж оролцов. /Хүн ардын эрүүл мэндийн төлөө зүрхээ шатаах шахаж байж зурсан болой/ ЭМГ, Глобаль сангийн захиалгаар хийсэн энэ тоглоомоор дунд ангийн хүүхдүүд тоглох зуураа ХДХВ-гээс сэргийлэх мэдлэгтэй болох юм. Томчууд ч бас тоглож болно шүү.

АЖИЛ ХИЙВЭЛ ДУУСТАЛ

/хошин өгүүллэг/
Монголчууд давс байвал уусгаж бардаг, ажил хийвэл дуусгаж салдаг хөдөлмөрч ард түмэн. Гадаадын харалган түүхчид биднийг залхуу хэмээн бичдэг нь яах аргагүй гүтгэлэг. Бид үүсгэсэн үйлсээ хэрхэн дуусгаж ирснийг жишээ баримтаар нотлон өгүүлсү.
Ерээд онд бугыг дуусгах бүх ард түмний аян эхэлсэн байдаг. Цагдаа нар буга намнаачдыг хоморголон хорьж эрүү шүүлт тулгаж, чоно санаатай зарим нэгэн буга балар тайгад орж бүгсэн. Гэвч бид шантарч няцаагүй. Тэрхүү нөр их ажлыг асар богино хугацаанд үзэл суртлын өндөр түвшинд, нэр төртэйгөөр дуусгасан. Одоо манай нутагт нэг ч ширхэг буга байхгүй. Дашзэвэг нарын эдийн засагчид эвэр сүүл, чив засаа Эрээний зах зээлд үнэтэй болсноос манай буга дууссан гэж эндүү ташаа дүгнэлт хийдэг. Энэ бол шал худлаа. Бид ажил эхэлбэл барж байж л салдаг учраас бугаа дуусгаж чадсан хичээнгүй ард түмэн. Түүх сөхөөд үзье. Өвөг дээдэс минь дэлхийг эзэлж дуусгана гэж хэлсэн. Хэлсэндээ хүрч л байсан.
Гучин онд бид сүм хийдийг нурааж дуусгах их аяныг эхлүүлсэн. Тэр үед одооных шиг эвдэн сүйтгэгч хүчит оньсон тэрэг “Бультай зур” огт байгаагүй. Бошгыг халах залуучуудын эвлэлийн галтай цогтой залуус махан гараараа чулуун ханыг өм цөм цохисоор, долоон зуун сүмийг долоохон хоногт нураасан. Сүмийг дуусгах аяныг эсэргүүцэх дэд хөтөлбөрийг Архангайн Тариатын хүрээний лам нар санаачилсан байдаг. Тэд монголын бүх хуягт тэргийг хүлж, эсэргүүцэл илэрхийлэх уриалга гаргасан билээ. Удалгүй замын цагдаад бүртгэлтэй бүх хуягт тэргийг нэг бүрчлэн суран бугуйлаар дангинатал хүлж дуусгасан.
Тавиад онд хувийн малыг нэгдэлд хураалгаж дуусгах хөдөлгөөн өрнүүлж бүх малыг нийгэмчилж санаа амарсан. Ерэн онд нийгмийн малыг буцааж хувьчлах аяныг улс орон даяар эхлүүлж, муусайн нэгдлүүдэд өнчин ишиг ч үлдээлгүй бүх малыг хувьчилж дуусгасан түүхтэй. Үүнтэй нэгэн адил Тужийн нарсыг ерэн онд хөрөөдөж дуусгаснаа одоо буцаагаад нөхөн суулгаж байгаа. Ургамагц нь ахин дуусгана гэж байгаа.
Эв хамтын нийгмийг цогцлоон байгуулах он жилүүдэд бүх хүнээ бичиг үсэгтэй болгож дуусгах зорилтыг өмнөө тавьсан. Найман настай балчраас наян настай буурлыг толгой дараалан уншуулж бичүүлж дуусгасны учир Юнеско алтан үсэгтэй жуух бичгээр манай улсыг шагнаж байлаа. Өнөө цагт энэ бахдам амжилтаа шүд ахиулахаар бүх хүн амыг дээд боловсролтой болгож дуусгах зорилт тавиад ажиллаж байна. Хоёр сая хүндээ зориулж хоёр зуун мянган дээд сургууль байгуулсан. Цаашдаа иргэн бүрт нэг дээд сургууль оногдуулах зорилт тавьж байна.
Ороо бусгаа цагт амжилттай өрнөсөн бас нэг ажил бол дэлгүүрийн барааг дуусгах аян байсан юм. “Бид бүгдийг цөлмөж чадсан. Давсыг л харин дангаар нь гударч бардаггүй юм билээ” хэмээн ардчиллын алтан хараацайн нэг Элбэгдорж дурсамжийн номондоо өгүүлсэн байдаг.
Нийслэлийн газрыг дуусгах ажлыг хоёр гурван дарга хоёр гуравхан шөнийн дотор амжуулсан. Иргэд унтаад босох зуурт л тоглоомын талбайд нь тоосгон байшин барьчихсан билээ.
Хүн төрөлхтний заналт дайсан, тахлыг өдөөгч тарвагыг дуусгах тэмцэлд эр сүвтэй болгон нэгдсэн. Түвдэнгийн Борын залуу халаа цогтой тэмцэгч охид ч гартаа буу барин боссон. Энэ дайны жилүүдэд уул тал, даваа гүвээ бүхэнд буу тас нясхийж, тэнэсэн сум толгой дээгүүр шунгинаж байсан юм. Сая живаагаар тоологдох тарвагыг дуусгахад ад мөрийн авьяастай монголчууд ердөө л тавхан жилийг зарцуулсан.
Монголын саруул ухаант малчид бэлчээрээ дуусгахын тул ямаагаа өсгөсөөр байна. Улсын их хурлын зөв мэргэн бодлогоор ямаанд мөнгө тараасны хүчинд бэлчээр ойрын гурав дөрвөн жилд дуусна гэсэн баяртай мэдээтэй. Бэлчээр дуусгах ажилтай зэрэгцээд усыг дуусгах үйлс ид өрнөж байна. Онгийн гол, Улаан нуурыг Эрэлийн алтчид ухаж ширгээсэн бол, Завхан голыг засгийн газар боож тасалсан. Эрээн нуурыг зөвхөн дуунд л үлдээж, Түйн голыг төнхөж эхлэв. Энэ эрчээ алдалгүй зүтгэвэл удаж төдөлгүй усаа дуусгана.
Эрдэс баялгийг дуусгах ажлыг бид улсын хөгжлийн бодлого болголоо. Алтыг дуусгах их үйлсэд аж ахуйн нэгжүүдээс гадна түм буман жирийн иргэн түмпэн түчигнүүлэн зүтгэж байна. Алтаа дуусмагц зэсээ гаргана. Зэсээ дуусахаар нүүрсээ зөөнө.
Ингээд бодохоор бид дуусгасаар ирсэн, дуусгасаар ч байгаа, ирээдүйд ч дуусгасаар байх бахдам үйлстэй хүмүүс. Давс хийвэл уустал, ажил хийвэл дуустал гэх өвгөдийн сургаал санаандгүй үг биш ажээ.

Хуурамч дипломын онигоо

Төрийн албанд хуурамч дипломоор шургалсан нэг этгээдийг байцааж байна гэнэ.
-Та ийм сайн хийцтэй хуурамч дипломыг хаанахын хэнээр хийлгэснээ хэл дээ!
-Би олсон юм аа.
-Зугаалж явсан чинь таны овог нэртэй диплом зам дээр хэвтэж байдаг... Та намайг үнэмшинэ гэж бодоод байна уу? Аан!
-Үнээн. Эхлээд диплом олсон. Дараа нь нэрээр нь иргэний үнэмлэх хийсэн юм л даа.

IQ-гийн тестийн асуулт:
-Гацуур, гэмт хэрэгтнээс ямар ялгаатай вэ?
Хариулт:
-Гэмт хэрэгтнийг шоронд суулгадаг. Гацуурыг хөрсөнд суулгадаг.

ГАХАЙН ТОМУУ МАНДТУГАЙ

/памфлет/
Гахай мандугай! гэх хашгираан монголыг доргиож байна. Гахай шиг буянтай, ашиг тустай амьтан алга гэж дамчин наймаачид дуу алдацгаах болжээ.
Хамгийн түрүүнд гахай мандтугай гэж орилсон хүмүүс бол амны хаалтны наймаачид, эмийн сангийн эзэд болой. Алга ч таглаж хүрэхгүй, сиймхий сэмэрхий даавуу, анх зуухан төгрөгийн үнэтэй байснаа одоо мянга давжээ. Наймааны алтан үед хулгар шарын арьс хойд ахын нутагт очвол долоо нугардаг байсан дээд амжилт эвдэгдлээ. Амны хаалтаар “нуга хийх”-ийн тулд салтаа сугандаа нууж, гааль гаталж, хил алхах зовлонгүй нь таатай. Гэнэтийн ашгийн татварын хууль гаргаж уул уурхайнхныг шар махтай нь хатааж байсан улсын их хурал мянган хувийн ашигтай наймааны тухай дуулаагүй юм шиг сууна. Эрхэм гишүүд өдөр нь хурал дээрээ унтаад, шөнө нь амны хаалт оёдог ч байж мэднэ гэж эрэн сурвалжлах сэтгүүлчид таамаг дэвшүүлээд байна.
Дараагийн дугаарт гахайнд хайртай болсон хүн бол Пөмбөгөр төвийн сүү цагаан идээний худалдаачин ах гуай. Түүнтэй мэргэжил нэгтэй мянга мянган сүү цагаан идээчид одоо өөрсдийгөө “аарцчин” хэмээх шинэ сонсголонтой нэр томъёогоор алдаршуулан дуурсгах болсноо хэвлэлийн бага хурал хийж нийтэд зарлах гэнэ. Тэд энэ цагаас хойш аарцаар дагнаж, сүү шар тос мэтийн шалдар булдар наймаагаа үүрд орхиж байгаа аж.
Гахай мандтугай гэсэн уриагаараа олны анхаарлын төвд ороод буй бас нэгэн хэсэг бүлэг этгээдүүд бол жимсний наймаачид. Барсын жимснийхэн одоо халуун орны гадил, хятад зүгийн алимыг тоохоо больсон гэлцэнэ. Тэд зөвхөн чацаргана, хад, нэрсээр дагнан төрөлжихөөр үзэж тарж, үсэрч цамнаж байгаа аж. Дэлхийн толгой зуун баяныг нэрлэдэг “Борбоос” хэмээгч сэтгүүлийн судлаачид 2009 оны сүүл гэхэд монголоос дөрвөн аарцчин, таван жимчин, нижгээд амны хаалтчин жагсаалтын эхэн рүү орж ирэх гэж буйгаас болоод, хөөрхий Билл Гейтс, Уоррен Баффет нар хорь юм уу, гучдугаар байрт жагсвал дээдийн заяа гэсэн судалгаа гаргаад байна.
Улсын их хурлын гишүүд “Хайртай Монгол орноо мандуулъя аа” гэж дуулж, чуулганаа нээгээд, “Ачтай гахайн томуугаа тараацгаая аа” гэж хоолой нийлүүлэн шуранхайлсаар чуулганаа хааж байх тухай хуулийн төсөл хэлэлцэж байна. Энэ төсөл зуун хувийн саналаар батлагдах нь ойлгомжтой болсон гэлцэнэ. Учир юу гэвэл эрхэм гишүүд сүүлийн хорин жил тойргоо хэсч “Жижиг дунд үйлдвэр хөгжүүлнэ” гэж худлаа амласан нь гахайн томууны буянаар биеллээ олжээ. Одоо монгол улсын хот дүүрэг, аймаг сум, баг өрх бүрт оёдлын машины дуу нүргэлэн амны хаалт хөвөрч, уур манан савсан аарц буцалж, жижиг дунд үйлдвэрлэл хөгжиж байгаа юм байх.
Гахай хэмээгчийн ачаар аарц цагаа аягаа халин цалгиж, амны цагаан хаалт говь талыг гатлан туяарч буйн учир түүнийг буяны цагаан мөртэй амьтан хэмээн залбирагч “сүсэгтнүүд”-ийн тоо өдөр хоногоор нэмэгдэж байгаа гэлцэнэ. Энэхүү гаж “сүсэгтнүүд”-ийн нүд улаанаар эргэлдэн, хүмүүний үхэл зовлонгоор бузар ашгаа зузаалж, гахайн томуу улам тараасай гэж ханцуй дотроо наминчлан залбирсаар л байх авай.

Эхнийх нь болсон явдал, хоёр дахь нь онигоо гэх үү

Залуухан сэтгүүлч томилолтоос буцаж явахдаа галт тэргэнд нэг бүсгүйтэй дотно танилцжээ. Тэгээд тэврээд үнсэлцчихсэн чинь, бүсгүй ухаан балартаад залуугийн хүзүүнээс гурван газар улайтал шимчихжээ. Арилгах арга байхгүй. Будалтай биш. Залуу ямар ч аргагүй хөсрийн царайлан гэртээ орж ирэв. Үүдэндээ гутлынхаа үдээсийг тайлж эхэлтэл хав нь түүн рүү үсрэх нь тэр! Залуу гялсхийтэл сийрэв. Хаваа тэвэрч авангуут, хүзүүндээ нааснаа "Ёо ёо, хүзүүнээс хазчихлаа! Пөөх яасан сонин юм бэ? Нэг хазах шиг болсон чинь гурван газар улайчихлаа, хар даа!" гэсээр толинд хүзүүгээ харан зогсов. Эхнэр нь дэргэд нь ирээд, "Харин тэгдэг юм байна лээ. Өчигдөр бас миний мөөмөн дээр нэг л хазах шиг болсон чинь, ингээд гурван газар улайчихсан!" гээд мөөмөн дээрээсээ шимүүлсэн гурван сорвио үзүүлж байна гэнэ.


Өнөөх сэтгүүлч залуу УИХ-ын гишүүд Хэнтий нутагт ажиллаж байгааг сурвалжилжээ. Эрхэм гишүүн Арвин сүргийн бэлчээрт малчдад заавар зөвлөгөө өгөөд л, мал аж ахуйн мэдлэгээ гайхуулаад байх юм гэнэ. Сэтгүүлчид бахархах сэтгэгдэл төрж, Арвин гишүүн рүү очоод, ярилцлага авчээ.
-Нэг ямаа хэдэн грамм ноолуур өгдөг вэ?
-Хар нь уу, улаан нь уу?
-Хар нь..?
-Хар нь таван зуу, хүү минь.
-Улаан нь?
-Улаан нь бас таван зуу.
-За тэгвэл нэг ямаа хэдэн литр сүү өгдөг вэ?
-Хар нь уу, улаан нь уу?
-Хар нь?
-Хар нь гурван литрийг өгдөг юм аа.
-Аа.., улаан нь?
-Улаан нь бас гурван литрийг өгдөг.
-Адилхан л байсан юм бол та яагаад "Хар нь уу, улаан нь уу" гэж толгой эргүүлээд байгаа юм бэ?
-Хар нь манай нагацын ямаа байгаа юм аа, хүү минь.
-Аа за. Улаан нь тэгээд хэнийх юм?
-Улаан нь бас манай нагацынх аа.

Үргэлжлэх хугацаа 3 цаг 33 минут!

Монгол эрчүүдийн бэлгийн ажил дунджаар хэдий хугацаанд үргэлжилдэг болохыг тогтоохоор судалгаа явуулжээ. 63 настай Балдан гуай миний хувьд 3 цаг 33 минут үргэлжилдэг гэж хариулав. Залуухан эмч бүсгүйн нүд орой дээрээ гараад,
-Гүй одоо та юу даа? Худлаа байлгүй гэв. Балдан гуай:
-Үнээн үнэн, охин минь. Өнөөхийг бэлэн болгох гэсээр гучин минут мунгинадаг юм. Бэлэн болмогц нь 3 минутын хугацаанд юу яадаг. Юу яаж яг дуусмагц нам унаад, бүтэн гурван цаг ухаангүй хэвтдэг. Ингээд нэмээд үзэхээр илүү ч үгүй, дутуу ч үгүй 3 цаг 33 минут болчихоод байгаа юм даа гэжээ.

Гишүүдийн худлаа хэлдгийг мэдэхгүй биш

УИХ-ын гишүүдийг ачиж явсан онгоц зүүн аймгийн нэгэн суманд осолдов. Аврагчид яаран очтол нутгийн малчид бүх гишүүдийг оршуулчихсан байна гэнэ.
-Бүгд үхчихсэн гэж үү?
-Зарим нэг нь би үхээгүй гэж зүтгэж байсан л даа.
-Тэгээд яагаад оршуулчихаж байгаа юм бэ?
-Тэдний худлаа бурж байдгийг мэдэхгүй биш. Худлаа гэж санаад л оршуулчихлаа.